Một lần nữa, đường sắt cao tốc Bắc – Nam lại được đưa lên bàn cân: 26 tỷ USD hay 58 tỷ USD?

Tưởng đâu dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam đã được xếp lại sau nhiều ý kiến từ giới chuyên gia về tính khả thi và lãng phí của dự án; cũng như hàng loạt tấm lương thất bại khi đầu tư đường sắt cao tốc trên thế giới, thì nay Bộ KH&ĐT lại khơi mào đốc thúc xem xét lại dự án, khi phía Bộ KH-ĐT tính toán chỉ mất 26 tỷ USD cho dự án có chiều dài hàng nghìn km, tốc độ chạy tàu trên trục Bắc – Nam khoảng 200km/giờ là hiệu quả, giảm hơn 32 tỷ USD so với đề xuất trước đó của Bộ GTVT và chạy tàu với tốc độ 350 km/giờ. Tiết kiệm hẳn 32 tỷ USD mà cứ như là 32 ngàn đồng vậy.

Ngồi nghe cãi nhau về việc làm đường sắt 26 tỷ USD hay 56 tỷ USD khiến dân chúng khá buồn cười. Thế quái nào mà nhân dân lại phải chọn lựa. Nếu trước đây, khi Giám đốc Formosa Chu Xuân Phàm cũng yêu cầu dân “chọn cá hay thép, chọn đi!” thì dân cả nước không ngần ngại mà bảo vệ cá tôm và yêu cầu Formosa đền tội. Thì nay, tự dưng lại xới lại đường sắt cao tốc Bắc Nam, trong khi về tính khả thi và hiệu quả thì đã thất bại từ trong trứng nước. Thế thì dân tụi tui vì sao lại phải chọn?

Nhìn lại tiềm lực kinh tế của Việt Nam. Nợ công: Không bàn…rất phức tạp; Hàng loạt dự án đang chờ: Sân bay Long Thành: 16 tỷ Usd; Cải tạo Sân bay Tân Sơn Nhất: 16 tỷ Usd; Đường Cao tốc Bắc Nam: 15 tỷ usd; và nhiều nhiều dự án khủng khác nữa mà chưa biết tiền ở đâu.

Có người e ngại, không làm đường sắt cao tốc là không đi tắt đón đầu, không theo kịp trào lưu của thế giới. Sau một vài thập kỷ nở rộ những dự án Đường sắt cao tốc, thế giới đang đứng trước một cuộc điều chỉnh mang tính tổng thể.

Trung Quốc, đất nước có hệ thống đường sắt cao tốc dài nhất TG, có dân số đông nhất TG và có nền kinh tế lớn thứ 2 TG, có tầng lớp trung lưu hơn 600 triệu và ngày càng tăng. Tổng công ty đường sắt Trung Quốc, đơn vị đầu tư xây dựng và quản lý vận hành hệ thống tầu cao tốc đang có khoản nợ lên đến 700 tỷ USD, cao hơn gấp đôi khoản nợ công của Hy Lạp, hơn gấp 3 lần GDP của Việt nam.

Nhật Bản, nước có nền kinh tế lớn thứ ba TG là 1 trong số ít nước phát minh và làm đường sắt cao tốc sớm nhất. Từ năm 1959 đến nay, sau ngót 60 năm mới có 2.387km đường sắt cao tốc. Hiện nay Nhật Bản vẫn duy trì 22.301 km đường sắt phổ thông khổ 1,067m, trong đó có 7079km sử dụng đầu máy diezen. So với 2.387km đường sắt cao tốc, đường sắt phổ thông ở Nhật Bản dài gấp 10 lần và chiếm 83,54% tổng chiều dài đường sắt nước này.

Hàn Quốc, một quốc gia có tiềm lực kinh tế và trình độ khoa học kỹ thuật cao hơn chúng ta rất nhiều, vậy mà việc xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao Seoul – Busan đã trở thành điển hình của sự rắc rối. Tổng thống nước này, ông Lee Hae Chan từng nói: đó là một thất bại chính trị.

Đài Loan có trình độ phát triển rất cao, nhưng dân chúng đã biểu tình phản đối Tổng thống Lý Đăng Huy dùng ngân sách xây đường sắt tốc độ cao Đài Bắc Cao Hùng. Sau đó, một tổ hợp các tập đoàn tư nhân cùng nhau thực hiện dự án nhưng rồi tiếp tục thua lỗ do công suất dư thừa, khác đi tàu ít, thu không đủ chi, lãi vay quá nặng, chi phí rất cao cho mua sắp phụ tùng thay thế vì Đài Loan hoàn toàn phải dựa vào Nhật Bản.

Ngay bên cạnh chúng ta, Thủ tướng Prayut Chan Ocha của Thái Lan yêu cầu tốc độ dự án đường sắt cao tốc Thái Lan hợp tác với Nhật Bản chỉ nên ở mức 180km/h – 200km/h.

Theo thống kê của Viện nghiên cứu Môi trường và Năng lượng (Hoa Kỳ) thì chỉ có 1/3 trong số hơn 30 quốc gia đã có hoặc chủ chương xây dựng đường sắt cao tốc lựa chọn cấp tốc độ cao tốc 300km/h. Hơn 20 quốc gia còn lại đều lựa chọn các tuyến đường có tốc độ khai thác chỉ ở mức trên dưới 200hm/h, trong đó có các nước giàu có và phát triển như Nauy, Phần Lan, Đan Mạch, Thụy Điển, Thụy Sĩ…

Đặc biệt nhất là nước Đức, một quốc gia đầy tiềm lực cả về kinh tế cả về kỹ thuật, sau một thời gian khai thác các tuyến Đường sắt cao tốc với tốc độ trên 300km/h, đã nhận ra đó là một dải tốc độ không hợp lí và rất không kinh tế. Nó không đủ nhanh bằng máy bay, lại cũng không phù hợp với thị hiếu của người đi tàu, nhất là với khách du lịch. Hơn thế việc đầu tư hạ tầng rất đắt đỏ cộng với sự hao phí vật tư dẫn tới chi phí vận doanh quá lớn và không hiệu quả. Sau khi đã khai thác, vận dụng 4 thế hệ tàu cao tốc khác nhau từ ICE1 đến ICE4, gần đây người Đức đã quyết định cho ra đời một thế hệ các đoàn tàu tốc độ cao mới: IC x, với tốc độ tối đa chỉ là 250km/h, tốc độ khai thác trên dưới 200km/h. Theo kế hoạch đã được công bố, đến năm 2025 thế hệ các đoàn tàu IC x mới này sẽ thay thế, loại trừ tất cả các đoàn tàu đường sắt tốc độ cao ICE đã được vận hành trước đó.

Hãy thử nhìn Mỹ, giàu nhất TG vẫn không làm đường sắt cao tốc. Hay như Brazil…hoặc gần gần như Malaysia có GDP cao gần gấp đôi VN cũng đã lập tức từ bỏ dự án đường sắt cao tốc để giảm nợ công mà ngay nhà vua Malaysia cũng tham gia bằng cách giảm 10% lương.

Tại sao chúng ta cứ muốn làm đường sắt cao tốc quá tốn kém trong điều kiện hiện nay không có vốn đầu tư và trình độ kỹ thuật thấp, nền tài chính quốc gia eo hẹp và nợ công cao? TẤT CẢ ĐỀU PHẢI PHỤ THUỘC như vậy? Vậy ý kiến bạn là gì? Chi phí xây dựng và vận hành quá lớn mà thời gian thu hồi vốn lại quá lâu. Giá vé xấp xỉ vé máy bay thì ít khách, giá vé thấp hơn vé máy bay thì bao giờ mới thu hồi được số vốn khổng lồ.

L.A

Bài viết liên quan