Ông Hoàng Trung Hải vi phạm thế nào vụ án Gang thép Thái Nguyên vừa bị khởi tố?

Ông Hoàng Trung Hải đã đồng ý cho Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (TISCO) thanh toán các khoản chi phí trả cho nhà thầu Trung Quốc không đúng với hợp đồng EPC số 01 của Dự án TISCO II.

VKSND tối cao vừa ban hành cáo trạng vụ án “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí” và “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2,  Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (TISCO) và một số đơn vị có liên quan; đồng thời, truy tố 19 bị can có liên quan.

14 trong tổng số 19 bị can của vụ án. (Ảnh: Bộ Công an).

Theo cáo trạng, TISCO là doanh nghiệp nhà nước thuộc Tổng Công ty thép Việt Nam (VNS). Năm 2005, Chính phủ phê duyệt Dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 của TISCO với tổng mức đầu tư hơn 3.834 tỷ đồng trong đó TISCO thu xếp 375 tỷ tiền vốn, còn lại đi vay các ngân hàng.

Tập đoàn Khoa học công nghệ và Thương mại luyện kim Trung Quốc (MCC) trúng thầu dự án này và tháng 7/2007 được ký với TISCO hợp đồng EPC số 1 (E là thiết kế, P là thi công, C là xây lắp) trị giá hơn 160 triệu USD.

Hợp đồng quy định, giá trị này không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện và tổng thầu EPC nếu chọn nhà thầu phụ phải được chủ đầu tư chấp thuận.

Tuy nhiên, sau 11 tháng ký hợp đồng, MCC không ký được hợp đồng với nhà thầu phụ, không triển khai thi công, rút hết người về nước… và có văn bản kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng, tăng giá trị hợp đồng thêm 138 triệu USD.

TISCO thuê hãng luật Kelvin China Parnership tư vấn và cho kết quả: “MCC không thể đơn phương tăng giá hợp đồng do giá trị hợp đồng là trọn gói cố định… Nếu MCC bỏ dở công trình, TISCO có thể chấm dứt hợp đồng và yêu cầu bồi thường cho các tổn thất, thiệt hại”.

Tuy nhiên, TISCO vẫn xin ý kiến để được điều chỉnh giá thiết bị (phần P) và chi phí khác (phần E) với dự án. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ rõ không có căn cứ điều chỉnh và TISCO cần áp dụng điều khoản phạt và hủy đấu thầu, chọn lại nhà thầu nhằm đảm bảo tiến độ.

Ông Hoàng Trung Hải đã bị kỷ luật vì sai phạm liên quan dự án của TISCO.

Tại văn bản ngày 31/10/2008 của Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, khi đó, có ý kiến như sau: “HĐQT VNS tiếp thu ý kiến các bộ ngành liên quan, bổ sung những thay đổi ở Dự án thành phần tuyển khoáng và khai thác, trên cơ sở đó quyết định điều chỉnh Dự án và Tổng mức đầu tư, đảm bảo dự án có hiệu quả”.

Sau đó, TISCO và VNS tiếp tục đề nghị cho phép điều chỉnh chi phí phần C (xây lắp) trong hợp đồng EPC. Ngày 26/12/2008, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải có nội dung: “Đồng ý về nguyên tắc việc xem xét một số phát sinh về giá vật liệu xây dựng do nguyên nhân bất khả kháng. HĐQT VNS thành lập đoàn đàm phán để xem xét một số phát sinh về giá vật liệu; quyết định điều chỉnh về phần điều chỉnh giá trị hợp đồng EPC (phần xây dựng) trên cở sở kết quả đàm phán và đảm bảo hiệu quả”.

Từ chỉ đạo này, TISCO đàm phán với MCC về việc điều chỉnh giá trị hợp đồng EPC và sau đó thống nhất chọn Tổng Công ty Xây dựng công nghiệp Việt Nam (VINAINCON) làm nhà thầu phụ phần C (xây lắp).

Phần C này cũng chuyển từ hợp đồng trọn gói sang hình thức hợp đồng theo đơn giá với chi phí tăng lên. Ngày 10/8/2009, ông Hoàng Trung Hải đã có ý kiến như sau: “Đồng ý việc điều chỉnh chi phí thực hiện phần C của hợp đồng EPC… HĐQT VNS phê duyệt việc điều chỉnh chi phí thực hiện phần C theo quy định, quản lý dự án có hiệu quả…VNS làm việc với MCC về việc chọn VINAINCON làm nhà thầu phụ thực hiện phần C với nguyên tắc MCC chịu trách nhiệm quản lý toàn bộ theo phương thức EPC”.

Theo cáo trạng, việc tách phần C ra khỏi hợp đồng EPC  và chọn VINAINCON làm nhà thầu phụ dù không đủ năng lực đã vi phạm Luật Đấu thầu; làm tăng tổng mức đầu tư dự án.

Do đó, năm 2012, TISCO cùng VNS đề nghị Chính phủ cho phép chấp thuận điều chỉnh mức đầu tư. Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải có ý kiến: “HĐQT VNS quyết định và chịu trách nhiệm thực hiện việc điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án theo quy định hiện hành”.

Căn cứ ý kiến này, VNS đã đồng ý cho TISCO được tăng mức đầu tư dự án từ 3.834 tỷ đồng lên 8.104 tỷ đồng. Đến năm 2018, dự án vẫn chưa hoàn thành nhưng TISCO đã chi 4.423 tỷ đồng nên phải chịu thiệt hại hơn 830 tỷ đồng. Thiệt hại này là số tiền lãi TISCO phải trả cho khoản vay của các ngân hàng.

Hiện trường Nhà máy Gang thép Thái Nguyên. (Ảnh: Quân Đỗ)

Trong dự án mở rộng sản xuất tại TISCO, ông Hoàng Trung Hải bị xác định có vi phạm, khuyết điểm nên bị Bộ Chính trị kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo.

Theo quyết định, ông Hải thiếu trách nhiệm, không xem xét, cân nhắc thấu đáo ý kiến của các bộ, ngành, cho ý kiến không rõ ràng, thiếu chặt chẽ, không đúng Hợp đồng EPC số 01#, không đúng quy chế làm việc của Chính phủ đối với việc xem xét một số phát sinh về giá vật liệu xây dựng, điều chỉnh giá trị Hợp đồng gói thầu EPC số 01# của Dự án TISCO II và tăng chi phí Phần C của Hợp đồng; cho ý kiến điều chỉnh tổng mức đầu tư Dự án TISCO II và vay vốn tín dụng ưu đãi, vi phạm quy định về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước.

Ông Hải thiếu kiểm tra và chỉ đạo kiểm tra theo Quy chế làm việc của Chính phủ nên không phát hiện được việc TISCO tách Phần C ra khỏi Hợp đồng EPC số 01# và giao cho Tổng Công ty cổ phần Xây dựng công nghiệp Việt Nam thực hiện, làm thay đổi bản chất và phá vỡ nguyên tắc quản lý Hợp đồng EPC nói trên.

Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý cho TISCO thanh toán các khoản chi phí trả cho MCC không đúng với Hợp đồng EPC số 01# của Dự án TISCO II.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương đánh giá, những vi phạm, khuyết điểm nêu trên của ông Hoàng Trung Hải là nghiêm trọng, gây bức xúc trong xã hội, ảnh hưởng xấu đến uy tín của tổ chức đảng và cá nhân ông, đến mức cần phải xử lý nghiêm minh theo quy định của Đảng.