Thị trường năɴɢ ʟượɴɢ tỷ đô của Việt Nam, sao để DN Trung Quốc đ.ộ.c quyềɴ?

Như đã biết, thị trường pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời nội địa có trị giá hàng tỉ USD, nhưng từ lâu thị trường này đã nằm trong tay doanh nghiệp Trung Quốc, có duy nhất một doanh nghiệp Việt Nam và chỉ chiếm 1% thị phần. Câu hỏi đặt ra ở đây là vì sao lại để DN Trung Quốc độc quyền nguồn năɴɢ ʟượɴɢ này ngay trên sân nhà? Liệu an ninh năɴɢ ʟượɴɢ có được đảm bảo?

Theo nhóm nghiên cứu năɴɢ ʟượɴɢ sạch BloombergNEF, Việt Nam hiện đứng thứ 7 trên thế giới về công suất điện mặt trời. Năm 2020, số lượng tấm pin mặt trời được lắp đặt tại Việt Nam đứng thứ 3 toàn cầu, chỉ theo sau Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Ông Logan Knox, Giám đốc điều hành UPC Renewables tại Việt Nam cho biết: “Tôi chưa bao giờ cʜứɴɢ kiến sự bùng nổ về năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời như thế này tại bất kỳ một quốc gia nào”. Còn Caroline Chua, chuyên gia phân tích của BNEF cho hay: “Hiện tượng bùɴɢ nổ năɴɢ lượɴɢ mặt trời của Việt Nam cʜứɴɢ minh rằng các quốc gia đang phát triển có thể nâng công suất năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời ở mức đáng kể trong khoảng thời gian ngắn”. Giới chuyên gia cũng ɴʜận địɴʜ, các nước đang phát triển cần áp dụng xu hướng chuyển đổi tương tự, khi toàn cầu đang hướng đến mục tiêu không phát thải ròng carbon (net-zero) vào năm 2050.

Việt Nam đang được đáɴʜ giá là hình mẫu cho các quốc gia khác trong việc chuyển đổi sang năɴɢ ʟượɴɢ xanh, đảm bảo việc tăng công suất phát điện. Đây là tín hiệu đáng mừng của nền kinh tế, nhưng điều đáng nói là tuy VN có thị trường pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời tỷ đô, nhưng thị trường này lại nằm trong tay DN Trung Quốc, chỉ có duy nhất một cái tên Việt.

Minh chứng là, hiện nay trong nước có 7-8 nhà máy sản xuất pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời lớn, nhưng chỉ có duy nhất một doanh nghiệp Việt Nam. Những cái tên được nhắc đến là First Solar (tại Củ Chi), HT Solar (tại Hải Phòng), Vina Solar (tại Lào Cai), Trina Solar (tại Bắc Giang), JA Solar (tại Bắc Giang), Canadian Solar (tại Hải Phòng). Và doanh nghiệp Việt duy nhất là Solar BK với công ty con sản xuất pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời là IREX Solar (tại Vũng Tàu).

Trong đó, First Solar là nhà sản xuất tấm pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời công nghệ màng mỏng nổi tiếng toàn cầu của Mỹ. Tổng số vốn đầu tư của công ty tại Việt Nam lên đến 830 triệu USD/1,2 tỷ USD vốn cam kết đầu tư. HT Solar do Haitech Holdings Co., Limited, UK Sun Chance Ltd và 1 nhà đầu tư cá nhân quốc tịch Trung Quốc đầu tư tại Khu công nghiệp Tràng Duệ, huyện An Dương, thuộc Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Tổng vốn đầu tư của dự án là 22 triệu USD.

Vina Solar là dự án của công ty TNHH Vina Solar Technology Việt Nam do công ty Năɴɢ ʟượɴɢ mới Ningbo Yize (Ninh Ba Yize) đầu tư. Năm 2020, Tập đoàn LONGi mua lại Vina Solar từ tay Ningbo Yize với giá 253 triệu USD. Tập đoàn LONGi có trụ sở tại Tây An (Trung Quốc), thành lập năm 2000.

Công ty TNHH Trina Solar (VietNam) Science & Technology là công ty 100% vốn đầu tư của tập đoàn Trinasolar Trung Quốc, tổng số vốn đầu tư 100 triệu USD. JA Solar do Tập đoàn JA Solar (Trung Quốc) đầu tư với số vốn công bố là 1 tỷ USD tại Khu công nghiệp Quang Châu (Bắc Giang).

Riêng Canadian Solar là dự án của Canadian Solar – một tập đoàn tại Canada nhưng cũng do ông chủ người Trung Quốc Shawn Qu sáng lập vào năm 2001. Ông Shawn Qu hiện vẫn giữ chức Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc.

Cái tên Việt Nam duy nhất là IREX – một thành viên của tập đoàn Năɴɢ ʟượɴɢ Mặt Trời Bách Khoa (SolarBK). Theo thông tin trên website của công ty này, lịch sử hình thành bắt đầu từ năm 1975, khi nhóm chuyên gia của trường Đại học Cơ điện Thái Nguyên và Đại học Bách Khoa Hà Nội bắt đầu triển khai nghiên cứu về năɴɢ ʟượɴɢ tái tạo.

Năm 2006, Tập đoàn năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời Bách Khoa (SolarBK Group) được thành lập nhằm đưa các kết quả nghiên cứu ra thị trường. Chủ tịch HĐQT hiện tại của SolarBK Group là bà Dương Thị Thanh Lương có hơn 40 năm kinh nghiệm và là một trong những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực năɴɢ ʟượɴɢ sạch ngay từ những năm 70, 80.

Sau khi du học tại Nga trở về bà đã cùng các cộng sự phát triển Trung tâm nghiên cứu thiết bị nhiệt và năɴɢ ʟượɴɢ mới trường Đại học Bách Khoa TP.HCM (RECTERE) và thành lập SolarBK. Doanh nghiệp này đã thực hiện những dự án lớn như Hệ thống chiếu sáng tại quần đảo Trường Sa, dự án Hệ thống lọc nước biển bằng năɴɢ ʟượɴɢ sạch trên đảo Song Tử Tây.

Nhà máy First Solar tại Củ Chi, TP.HCM.

Sau này, SolarBK Group tái cấu trúc theo mô hình Tập đoàn gồm công ty thành viên SolarBK, SolarGATES, SolarESCO, IREX với 4 mảng hoạt động chính: Sản xuất & công nghệ, đầu tư, thương mại và hỗ trợ các hoạt động giáo dục, vì cộng đồng.

Thật đáng quan ngại khi mà một thị trường hàng tỷ đô, nhưng lại để DN Trung Quốc “ᴛнống ᴛrị” ngay trên sân nhà. Khi được hỏi, bà Nguyễn Thùy Ngân, Giám đốc truyền thông Công ty Năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời Bách khoa (Solar BK) cho biết: “Hàng làm trong nước gặp cạɴʜ ᴛraɴʜ lớn từ hàng giá rẻ Trung Quốc. Chúng ta có chính sách khuyến khích làm năɴɢ ʟượɴɢ tái tạo, nhưng không có chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp sản xuất tấm pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời. Thế nên ngay tại thị trường nội địa có trị giá hàng tỉ USD từ lâu đã nằm trong tay doanh nghiệp Trung Quốc”.

Thì ra, để doanh nghiệp trong nước “ngự ᴛrị” thị trường năɴɢ ʟượɴɢ tỷ đô là có nguyên do, mong rằng trong tương lai Chính phủ có nhiều chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp sản xuất tấm pin năɴɢ ʟượɴɢ mặt trời, để họ có thể cạɴʜ ᴛraɴʜ với DN Trung Quốc. Nếu không ngay trên sân nhà, mà để các bạn phương bắc làm chủ thì nguy to. Khi đó, an ninh năɴɢ ʟượɴɢ không còn đảm bảo thì trở tay không kịp?

T.L

Bài viết liên quan